اردبیل
اردبیل واژه ای اوستایی است که از دو کلمه ی آرتا(مقدس)و ویل (شهر
)به معنی شهر مقذس درست شده است.
استان اردبیل جاذبه های طبیعی و منحصر به فردی دارد ویکی از مناطق جالب گردشگری ایران است.
آب و هوای خنک ومطبوع این استان در فصل بهار و تابستان مهم ترین ویژگی استان است.
رشته کوه های سبلان- باغیرو- صلوات داغ و خروسلو از کوه های مهم استان است.در دوره ی صفوی
اردبیل از لحاظ سیاسی و اقتصادی سرآمد شهرهای ایران بود.این شهر در مسیر شاهراه تجاری ایران و اروپا
قرار داشت وابریشم و وسایل دیگر از گیلان از طریق اردبیل به اروپا صادر می شد.عشایراستان که در
دامنه های سبلان پراکنده اند جشن های متعدد دارند.انواع غذاها یکی از شهرت های اساسی منطقه به شمار
می آید و آداب حاکم بر مراسم مختلف مذهبی ازمهم ترین جاذبه های اردبیل است.
استان اردبیل دارای تنوع زبانی قابل توجهی است . زبان ترکی آذربایجانی که اکثریت ساکنان استان به آن تکلم
می کنند.زبان تاتی نیز دراکثر روستاهای بخش شاهرو وشهرستان خلخال تکلم می شود .
در برخی از مناطق استان،مثل مغان وارسباران در میان عشایر وروستاییان استفاده از لباس های محلی
عمومیت دارد.لباسهای محلی ایل شاهسون وارسباران از جاذبه های فرهنگی به حساب می آید.مردان ایل،کپی
- کت و شلوار می پوشند.لباس زنان از رنگ های متنوع وشاد است.جلیقه ی زنان شاهسون راپارچه های
دوخته شده بدون آستین تشکیل می دهند. وتنبان هایشان شبیه لباس بانوان گیلان و بختیاری است.زنان روی
جلیقه هایشان سکه های طلا و نقره می دوزند.
استان اردبیل دو ایل بزرگ دارد: شاهسون و ارسباران.
ایل شاهسون دارای پیشینه ای تاریخی بوده و اعضای این ایل دام دار هستند. عشایر ارسباران هم در نواحی
کوهستانی به سر می برند.
بازدید از زندگی عشایر اردبیل یکی از پر طرفدارترین برنامه های گردشگری به حساب می آید. عشایر آن جا
در تیر اندازی وشکار ومیهن پرستی شهرت دارند.عشایر شاهسون در چادر های نیم کره ای زندگی می کنند
که آن ها را آلاچیق یا کومه می گویند فضای داخلی کومه معمولا 5متر است.
شهرهای استان
اردبیل:
در زبان اوستایی به نام جایگاه مقدس است. سنگ نبشته ی اورارتویی مربوط به قرن های7تا9قبل از
میلاد، نشانگر قدمت تاریخی آن است.
بیله سوار:
این شهر در قدیم آردن نام داشت و به معنی سرزمین بین دو رود است. دو رود ،بال ها رود وآب
بیگلو در دو طرف شهر هستند.
گرمی:
این شهر در میان دو رشته کوه کم ارتفاع واقع شده است. قدمت اسکان در این شهربه دوره ی اشکانیان
می رسد و آثار متعددی از آن دوره به جا مانده است.
خلخال:
این شهر در ناحیه ی کوهستانی واقع شده و مراتع و ییلاقات آن بسیار زیبا و دیدنی است.
مشکین شهر:
کوه سبلان در نزدیکی آن قرار دارد. آب و هوایش معتدل کوهستانی است. این شهر در دوره ی
صفویه رونق زیادی داشت .
پارس آباد:
در جلگه ای صاف قرار دارد. پارس آباد از نام مهندس پارسا است که برای اولین بار در این
قسمت از دشت مغان به کار کشاورزی پرداخت. این شهر یکی از قطب های صنعت و کشاورزی است.
سرعین:
سرعین در دامنه ی شمال شرقی کوه سبلان قرار گرفته است. وجود آثار معماری وآثارباستانی نشان
از اهمیت این منطقه در ادوار گذشته دارد.
شهرت کنونی شهر به سبب وجود بیش از دوازده آب گرم معدنی است.سرعین به معنی سرچشمه می باشد.
اماکن مذهبی
مسجد جامع اردبیل- کلیسای مریم مقدس
آثار تاریخی
بازار اردبیل- قلعه ی قدیمی مشکین شهر- بقعه ی شیخ حیدر- بقعهی شیخ جبراییل- بقعهی شیخ صفی- قلعه ی اولتان- آغچه قلعه
بقعه ی شیخ صفی الدین اردبیلی
این مجموعه شامل بنا های دورههای مختلف است که نخستین بار توسط شاه طهماسب به صورت مجموعه
درآمده است. بعدها شاه عباس بناهای مهم دیگری به این مجموعه افزود واصطلاحاتی در آن ایجاد کرد.اسلاف
شاهان صفوی و هم چنین شاه اسماعیل اول در این مجموعه به خاک سپرده شده اند.
بنای اصلی مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی، برج استوانه ای شکل است که بلندی برج آن17/5متر است. در
کنار قبر شیخ صفی گور فرزندش صدرالدین موسی و شیخ ابراهیم معروف به شیخ شاه قرار گرفته است.
آنچه امروز در این مجموعه مانده است:
1-مقبره شیخ صفی الدین اردبیلی2-آرامگاه شاه اسماعیل 3-آرامگاه محی الدین محمد 4-عمارت چینی 5-مسجد
جنت سرا 6-تالار دار الحافظ 7-دار الحدیث۸-صحن اصلی 9-محوطه شهید گاه 10-خانقاه 11-حیاط پیشخوان 12- حیاط باغ
مسجد جامع اردبیل
این مسجد باقی مانده یک بنای بزرگ از دوره ی سلجوقیان است که در گورستان محله پیر شمس الدین قرار
دارد. دو سنگ نوشته مربوط به قرن های هشتم و نهم در بدنه ی مناره مانده که به موزه منتقل شده است.
جاذبه های طبیعی
رشته کوه های سبلان- دریاچهی نئور- دره شیروان
قله ی سبلان
قله ی سبلان 4هزار و811متر ارتفاع دارد و بلند ترین نقطه ی آن در نزدیکی چهل کیلو متری غرب اردبیل
است. قله ی سبلان یکی از زیباترین کوه های ایران است و دریاچه ای هم بر فراز قله دارد.
دریا چه ی نئور
دریاچه ی نئور، دو دریاچه ی کوچک و بزرگ دارد که در فصل پرآبی به هم متصل می شوند و دریاچه ای
واحد را به وجود می آورند. این دریاچه محل زندگی ماهی قزل آلا و پرستوی مهاجر است. مردم در اطراف این
دریاچه به تماشا می ایستند. هر ساله مسابقه ی تفریحی ماهیگیری بین دوستداران صید ماهی در این دریاچه
انجام می شود.
حمام ظهیر الاسلام(آقا نقی)
این حمام از حمام های قدیمی اردبیل محسوب می شود. آقا نقی از رجال دوره ی قاجر است. محله ی آقا نقی در
نزدیکی عالی قاپو و نیز این حمام به نام اوست.
تاریخ اولیه ی حمام به دوره ی صفوی می رسد.در گذشته آیین ها و سنت های زیادی در ارتباط با حمام ها
علاوه بر داشتن ارزش معماری از دیدگاه اجتماعی هم قابل توجه بوده اند.
مشاهیر استان
شیخ صفی الدین- مولانا مقدس اردبیلی- آیت الحق ملا ابراهیم حکیم الهی اردبیلی- ابراهیم قلعه جوقی- عبد الکریم
موسوی(مرجع تقلید)- ابولفضل نبئی(ستاره شناس)- رحیم مؤذن زاده اردبیلی(مؤذن)
رحیم مؤذن زاده اردبیلی
تولد1304، وفات1384
او گوینده مشهور اذان ایرانی و تاریخی جهان اسلام است. این اذان در سال1334در استادیو ضبط شد و در
سال 1387 اذان مرحوم مؤذن زاده اثر ملی معنوی شناخته شد. اذان هایی که او خوانده، هنوز به عنوان زیبا
ترین اذان ها پخش می شود. پدر او هم شیخ عبد الکریم مؤذن زاده تا سال1324در رادیو اذان می گفته،برادر او
هم مداح و نوحه خوان اهل بیت است. قرار است ثبت این اثر معنوی به سازمان یونسکو اعلام شود.
دو عروسک محلی
توتک و دلکه: عروسک هایی بودند که بیشتر از گل ساخته می شد. وقتی نوروز می آمد کار گاه های سفال
مقدار زیادی توتک ودلکه می ساختند و آن ها را برای فروش عرضه می کردند. توتک مجسمه ای از گل بود
که به شکل گوسفند وقوچ ساخته می شد و دلکه ظرفی مانند گلدان بود که با رنگ های مختلف زیباتر می شد.
توتک را پدران ومادران برای بچه ها می خریدند ولی دلکه رانزدیکان در چهارشنبه سوری به بچه ها هدیه
می دادند.
سواوستی
صبح روز چهارشنبه آخر سال رسم بر این بود که مردم از روی آب جاری بگذرند. صبح زود مردان و
جوان ها برای پریدن از روی آب به کنار نهر هامی رفتند. برای پریدن از روی آب، جاهایی انتخاب می شد که
عرض نهر کم تر باشد، بنابراین مردم زیادی در آنجا جمع می شدند. در آن جا دوستان و آشنایان همدیگر را
ملاقات می کردند.با هم روبوسی کرده و فرا رسیدن عید و چهارشنبه سوری را به هم تبریک می گفتند.
صنایع دستی
گلیم عنبران- جاجیم- شال- سفال- صنایع چوب- قالی بافی(قالیچه ی قوبای اردبیل)بسیار معروف است.
قلاب بافی.
غذاهای محلی
آش شیر- آش دوغ- بیچاق قیمه- کوفته لونگی- مشیل- قویماق- آش یارما- آش دوماج
موسیقی محلی
موسیقی محلی مردم استان اردبیل با نام عاشیق ها معنی پیدا می کند. عاشیق ها هنرمندانی هستند که در مجالس
غم وشادی با نوای دلنشین سازشان و خواندن ترانه های عامیانه در مجالس عروسی و قهوه خانه ها مردم را
سرگرم می کنند و فرهنگ منطقه را حفظ می کنند.
بازی محلی
تک سن جوت
با خوراکی هایی مثل نخودچی و کشمش صورت می گیرد. یکی از بچه ها نخود چی و کشمش در دستش
می ریزد و می گوید تک سن جوت!تعدادی که در مشت من است تک است یا جفت؟اگر جواب طرف درست
باشد برنده می شود و باید نخودچی وکشمش را به برنده بدهد.
آیین تکم خوانی
تکم خوانی آیینی است به قدمت نوروز که در استان اردبیل بسیار مورد توجه است.
تکم یعنی بز قوی هیکل.به کسی که تکم را می رقصاند تکم چی می گویند که اشعار مخصوص تکم را با آهنگی
خاص می خواند. تکم یک عروسک چوبی سنتی است که روی آن را با مخمل و پارچه های قرمز می پوشانند
و پارچه را با پولک یا سکه و زنگوله آرایش می کنند.
زنگوله و سکه،صدای زیادی ایجاد می کندتا مردم را به کوچه و دم خانه ها بکشاند و آهنگ خاصی ایجاد
می کند.در دو طرف عروسک،آینه نصب می کنند که نشان از روشنایی-خوش یمنی وخیر و برکت دارد.
تکم چی ، تکم را در دست می گرفت آن را تکان می داد و اشعاری می خواند:
بهار گلدی بهار گلدی سیزون بو تازه بایراموزمبارک
آیوز،ایلوز، هفتوز، گونوز مبارک سلام اولسون ساوالانا آق داغا
هشجینه اردبیله خلخالا سلام اولسون ججیم توخان قیزلارا
تو خو جونون اوغلان اولا قیز اولا اونون تمایان هنرینی ایشینی
ترجمه:
بهار آمد بهار آمد عید نو بر شما مبارک ماهتان،سالتان،هفته تان، روزتان مبارک
سلام به سبلان و آق داغ سلام بر هشجین، اردبیل و خلخال
سلام بر دختران جاجیم باف جاجیم بافان چه دختر وچه پسر
هنر و کارشان را نمی توان فراموش کرد
منبع : کتاب سرزمین شناسی
